Izvor fotografije: Shutterstock.com
Saradnja naučnika Centra za istraživanje mora Instituta Ruđer Bošković i domaće kompanije SeaCras donijela je nova saznanja o pojavi morske sluzi u Jadranu, koja je izazvala zabrinutost među građanima i turistima usred sezone. Istraživanje je objavljeno u jednom od vodećih naučnih časopisa.
Rezultati istraživanja hrvatskih naučnika o fenomenu masovne pojave morske sluzi (engl. mucilage) u sjevernom Jadranu objavljeni su u uglednom naučnom časopisu Scientific Reports, izdavača Springer Nature. Istraživanje su sproveli naučnici Centra za istraživanje mora Instituta Ruđer Bošković (CIM IRB), u saradnji s hrvatskom tehnološkom kompanijom SeaCras i Algebra Bernays univerzitetom, kombinujući napredna terenska mjerenja, senzore i analize satelitskih podataka.
Istraživanje je opisalo pojavu intenzivnog cvjetanja mora i morske sluzi tokom 2024. godine u Istri, kakva u tom obimu na istočnoj obali Jadrana nije zabilježena više od dvadeset godina. U radu je detaljno objašnjeno zašto je došlo do ovako izraženog događaja, pri čemu su identifikovani ključni meteorološki i okeanografski uslovi koji su mu prethodili, kao i praćena brojnost i pojava fitoplanktonskih vrsta koje su učestvovale u proizvodnji sluzi.
„Ovakvi događaji mogu ozbiljno narušiti morski ekosistem i direktno pogoditi obalne zajednice – od turizma i ribarstva do kvaliteta života. Zato je razumijevanje njihovih uzroka ključno za pravovremeno upozoravanje i prilagođavanje“, ističu naučnici.
Fenomen koji „izmiče“ klasičnom monitoringu
Iako je cvjetanje mora prirodna i sezonska pojava, promjene u okolišnim uslovima, poput porasta temperature mora, smanjene razmjene vodenih masa, kao i povećanog dotoka slatke vode i nutrijenata, mogu dovesti do abnormalnih nakupina morske sluzi. Takvi događaji imaju značajan uticaj na morski ekosistem, ali i na ljudske aktivnosti poput turizma, ribarstva, pomorskog saobraćaja i rekreacije.
Rezultati istraživanja pokazali su da je svaka faza pojave velikih nakupina morske sluzi tokom 2024. godine bila direktno povezana s izuzetno intenzivnim cvjetanjem fitoplanktona, koji su imali ključnu ulogu u stvaranju i razvoju sluzi. Istovremeno, raznovrsnost planktonskih vrsta u samim nakupinama bila je smanjena u odnosu na uobičajene sezonske cvjetove.
Toplota, rijeka Po i tišina vjetra: scenario koji je pogodovao sluzi
Istraživanje je dodatno pokazalo da je nastanak morske sluzi bio usko povezan s porastom temperature mora, kao i naglim padovima saliniteta izazvanim pojačanim dotokom slatke vode, naročito iz rijeke Po. Time su stvoreni okolišni uslovi pogodni za razvoj i akumulaciju sluzi. Same nakupine, povezane u veće strukture, varirale su od dugačkih više od 20 kilometara do lokalno migrirajućih nakupina manjih od svega 20 metara.
Što su pokazali sateliti i zašto je to važno za rano upozoravanje?
Posebna vrijednost ovog istraživanja leži u kombinaciji različitih tehnologija i frekventnih mjerenja. Naučnici CIM IRB-a koristili su okeanografske plutače ODAS, smještene oko četiri nautičke milje od Rovinja, koje kontinuirano bilježe fizičke i biološke parametre mora, kao i napredne protočno-citometrijske (flow-cytometric) analize, koje omogućavaju uvid u promjene sastava planktonskih zajednica. Kompanija SeaCras nadopunila je terenska mjerenja sopstvenim AI analizama satelitskih snimaka visoke prostorne rezolucije, čime je omogućeno preciznije praćenje prostornog širenja i dinamike ovog fenomena.
„Ovakav nivo vremenske i prostorne rezolucije omogućio nam je da po prvi put u potpunosti povežemo promjene u okolišnim uslovima s ponašanjem planktonskih zajednica i nastankom morske sluzi. To predstavlja ključni iskorak u razumijevanju ovog kompleksnog fenomena“, istakla je Daniela Marić Pfannkuchen, viša naučna saradnica u Centru za istraživanje mora Rovinj pri IRB-u i dopisna autorka rada.
„Javno-privatno partnerstvo IRB-a i SeaCrasa postavilo je ne samo nove standarde u operativnoj okeanografiji, već i mjerljive pokazatelje za industrije turizma i ribarstva, a najvažnije – za lokalnu zajednicu i građane“, kazao je dr sci. Mario Špadina, izvršni direktor SeaCrasa i jedan od autora rada.
Dobijeni rezultati imaju veliki značaj, jer pojava morske sluzi može ozbiljno uticati na obalne zajednice i privredu. Guste nakupine sluzi otežavaju ribolov i oštećuju ribarske mreže, smanjuju kvalitet doživljaja mora za kupače i negativno utiču na percepciju čistoće mora tokom turističke sezone. Razumijevanje mehanizama koji dovode do ovakvih pojava ključno je za razvoj sistema ranog upozoravanja i prilagođavanje budućim posljedicama klimatskih promjena.
Centar za istraživanje mora IRB-a jedan je od vodećih naučnih centara u regionu za istraživanje morskih ekosistema, dok je SeaCras hrvatska kompanija specijalizovana za analizu mora pomoću satelitskih podataka i vještačke inteligencije. Zajedno rade na razvoju naprednih sistema ranog upozoravanja, zasnovanih na konceptu digitalnog blizanca mora, mapiranju podmorja, kao i primjenama u oblasti javnog zdravlja, s ciljem detekcije i praćenja različitih zagađivača poput mikroplastike, fekalnog zagađenja i drugih.
Izvor: novilist.hr
