Izvor fotografije: Shutterstock.com
Engleski sveštenik, pjesnik i orator iz XVII vijeka, George Herbert, upozoravao je brodovlasnike i posade na brodovima da je svaka milja na moru dvostruka u zimsko doba. Februar, kao kritični u tom smislu, nazvao je mjesecom iskušenja i pročišćenja…
U XX vijeku, jedan drugi britanski pjesnik (Patience Strong), opisao je optimističku stranu februara na moru: “U februaru se i na moru i na kopnu može okusiti puna radost iščekivanja!”.
U ranijoj i novijoj prošlosti, događaji važni za pomorstvo, pomorce i brodove, dešavali su se po nekom nepisanom pravilu najčešće u tom mjesecu iščekivanja…
U februaru se tradicionalno obavlja redovno ukrcavanje pomoraca i na trajekte i linijske brodove. Na sjeveru Evrope pomorci u februaru često kreću na sezonske rute prema Baltiku i Sjevernom moru, uprkos teškim uslovima plovidbe.
I za mediteranske i atlanske luke februar je mjesec za ukrcavanje posade na brodovima trgovačke mornarice, za transatlantske linije, jer proljećna sezona međunarodnog transporta zahtijeva spremne i posade i brodove.
Upravo u tom periodu godine, more pokazuje svu svoju surovost a oluje dovode do nasukavanja, havarija i težih posljedica.
U februaru, kad je frekvencija globalnog saobraćaja na morima i okeanima veća, pomorske kompanije, brodove i njihove posade čekaju i nove realnosti. U rizičnim područjima plovidbe, suočavaju se i sa savremenim geopolitičkim (ne)prilikama. Na sceni su ratovi, piraterija, ekonomski sukobi i blokade čitavih država i dijelova svijeta.
Skoro simbolično, kao skica globalnih okolnosti, godine 2024., 18. februara, potonuo je britanski teretni brod “Rubimar” u južnom Crvenom moru, nakon što su ga ciljali jemenski pobunjenici Huti, a posada još ranije napustila.
Britanski Daily Mail nazvao je ovaj događaj “februarskom krizom”.
Ali, gledajući dublje u daleku prošlost, i mnoge druge priče iz istorije pomorstva takođe govore da su plovidba i brodovi u ovo doba godine uvijek bili izloženi visokim rizicima.
Tako na primjer, na dan 6. februara 1849., kapetan Forbes, zapovjednik broda (cap. Forbes) na putu prema San Francisku tokom zlatne groznice, bilježi u svom brodskom dnevniku iskustva sa plovidbe i pominje “februarske rizike” sa kojima su se susretali…Od borbe sa morskim olujama do gubljenja članova posade.
A, 7. februara 1863., britanska korveta HMS Orpheus nasukala se pri ulasku u Manukau luku kod Aucklanda (Novi Zeland). Zbog stradanja velikog broja članova posade tom prilikom, ovo se i danas smatra najvećom pomorskom katastrofom u istoriji Novog Zelanda.
3. februara 1898, godine, u gustoj jutarnjoj magli u zalivu San Franciska došlo je do frontalnog sudara trajekata Piedmont i Garden City. Oba su ostala teško oštećena, a taj događaj je trajno promijenio američki pogleda na bezbjednost plovidbe u priobalju i prvi put doveo do zakonske regulative za plovila poput trajekata.
12. februara 1909. godine, putnički brod “SS Penguin” nasukao se kod Wellingtona (Novi Zeland) i potonuo, pri čemu je stradao veći dio zatečenih na ovom plovilu. Takođe u februaru 1953. godine, putnički feribot potonuo je u olujnom moru kod Škotske a tragedija je ostala upamćena kao jedna od najtežih u britanskoj pomorskoj istoriji.
To su samo neki od brojnih primjera koji potvrđuju pravilo rizika plovidbe (ne samo u februaru). I, uprkos savršenim savremenim metodama navigacije, satelitima i svim čudima digitalne tehnologije, i danas važi fama o “faktoru februar”.
Ali, februar u pomorskim zajednicama širom svijeta znači i pobjednički duh pomoraca. Ukrcaj u februaru je zato svojevrsna incijacija, ulazak u red nekrunisanih vitezova koji svijetu demonstriraju snagu stare latinske sentence o čovječanstvu jednom rodu: Gens una sumus.
Šetnja neobičnom februarskom hronikom, njenom boljom stranom, govori da je u Boki Kotorskoj ovaj mjesec posebno vezan za pomorce i svečanosti koje nose moćnu kulturnu i identitetsku simboliku. Nema karnevalskog Kotora i čitave Boke Kotorske u februaru bez tradicionalne Bokeljske mornarice.
I na čitavom Mediteranu, to je mjesec kad pomorci slave more kao pozornicu života.
Nema februarskog karnevala u Nici bez parade pomoraca na Azurnoj obali. Bez pomoraca nema ni februarskog festivala u Viaregeggi-u, u Toscani, niti februarskog karnevala u Cadizu, jednog od najstarijih u Španiji, sa satiričnim pjesmama i pomorskim motivima, jer je grad vijekovima bio ključna luka atlantskog i mediteranskog svijeta…
Bez pomoraca nema ni “Bitke cvijeća” u Villefranche-sur-Mer (Francuska), gdje sa ukrašenih brodova u luci bacaju cvijeće publici.
Februar je prije punih sedam decenija, 1955. godine, Boki Kotorskoj, Crnoj Gori i tada tek formiranoj slavnoj kotorskoj “Jugooceaniji” i njenim pomorcima na najljepši način uvećao tradicionalnu karanevalsku feštu…
Tih dana i nedjelja, stiglo je prvih šest kupljenih brodova duge plovidbe na parni pogon. U tom mjesecu svanula je i zora novog početka i moderne renesanse bokeljskog i crnogorskog pomorstva.
Tokom kasnih pedesetih i ranih šezdesetih godina, februarski mjeseci često su bili vezani za porinuća novih brodova poput „Boke“ (1958), čime je kompanija gradila reputaciju pomorskog giganta. U februaru mjesecu 1979., “Jugooceanija” je imala preko 27 trgovačkih brodova i oko 1400 pomoraca.
Ta “februarska” isplovljavanja bila su uvijek najava dobre poslovne godine i simbol moći i kontinuiteta ondašnje jugoslovenske plovidbe.
Za onu drugu pomorsku kompaniju u Crnoj Gori, “Barsku plovidbu”, februar je bio “mjesec iskušenja“. Bilo je tako i pred kraj postojanja ondašnje države. Bio je to mjesec kriza, havarija i borbi za opstanak.
Oštri kontrast između romantičnog februara “Jugooceanije” i teškog februara “Barske plovidbe” simbolično je najavio neizvjesnu budućnost i godine pada domaće pomorske industrije.
U crnogorsko-bokeljskoj pomorskoj prošlosti i sadašnjosti, nakon duge “hibernacije” u januaru, mjesec februar je pod ovim nebom mediteranskim uvijek znao da ostavi i lijepe i manje lijepe uspomene…Sve u duhu prirodnih kontrasta mora i planina.
Tokom destruktivne tranzicije, obje domaće pomorske kompanije prodavale su ostatke naslijeđene imovine, uglavnom u februaru…Tako je u tom mjesecu prodata i stara poslovna zgrada “Barske plovidbe” u Baru kako bi se izbjegao potpuni kolaps i održali dijelove preostalog poslovanja.
Mjesec februar je svoje ime dobio po starom rimskom festivalu čišćenja, koji se održavao u čast boginje Junoni. U literaturi je viđen kao mjesec introspektivne tišine, ali i najava buđenja ljudi i prirode…
Govori li februar 2026. o “introspektivnoj tišini” u Crnoj Gori i Boki Kotorskoj? O katarzi (pročišćenu) koje predstoji? Jer bez nje, danas i odmah, svaki novi februar bi mogao da donese nove havarije i nasukavanja.
A, imovine za prodaju u domaćoj pomorskoj industriji više nema…
Ako u budućnost treba gledati sa dobre, ljepše strane drugog mjeseca u godini, onda to treba da izgleda onako kako je engleski poeta iz XVIII vijeka Percy Bysshe Shelley opisao u jednom od svojih djela:
„Februar…s neba se nagnuo u azurnom veselju, poljubio čelo Zemlje i nasmiješio se tihom moru.“
Izvor:
