Izvor fotografije: Shutterstock.com
Nova studija organizacije European Shipowners, ECSA, prvi put je kvantifikovala koliko prihoda pomorski sektor doprinosi nacionalnim budžetima država članica Evropske unije.
Od 1. januara 2024. godine, pomorski transport uključen je u Sistem trgovine emisijama Evropske unije, EU ETS. Nakon faznog uvođenja, brodarske kompanije su od izvještajne 2026. godine obavezne da predaju emisione dozvole koje pokrivaju 100 odsto emisija obuhvaćenih ovim sistemom. Uključivanje pomorstva stvara značajan i ponavljajući izvor prihoda u okviru EU ETS-a. Na osnovu trenutnih podataka o emisijama, brodarske kompanije su u punom obimu sistema godišnje prijavile oko 90 miliona tona verifikovanih emisija.
Studija procjenjuje da bi pomorstvo godišnje generisalo oko 9 milijardi eura prihoda kroz EU ETS, uz cijenu ugljenika od 100 eura po toni CO₂. Kako je istaknuto, čak i u scenariju niže cijene ugljenika, od 85 eura po toni, sektor bi i dalje doprinosio procijenjenih 7,65 milijardi eura godišnje.
Pored toga, od ukupnog iznosa, oko 7,7 milijardi eura direktno bi se slilo državama članicama u scenariju od 100 eura, odnosno 6,6 milijardi eura u scenariju od 85 eura, ne računajući dio prihoda koji se raspodjeljuje na nivou EU.
ECSA tvrdi da se, uprkos značajnim prihodima koje generiše pomorstvo, samo ograničen dio trenutno vraća u sektor radi podrške njegovoj energetskoj tranziciji.
Prema Izvještaju Evropske komisije o tržištu ugljenika za 2025. godinu, države članice su izdvojile samo oko 5 odsto ukupnih prihoda od EU ETS-a za podršku široj dekarbonizaciji ekonomije, dok namjensko finansiranje pomorskih projekata ostaje prije izuzetak nego pravilo.
Osim toga, održiva goriva za brodarstvo u prosjeku su i dalje četiri puta skuplja od goriva koja se trenutno koriste. Potrebe za ulaganjima u energetsku tranziciju pomorstva samo u Evropi procjenjuju se na oko 40 milijardi eura godišnje.
U tom kontekstu, svega nekoliko država članica EU do sada je namijenilo poseban dio svojih prihoda od EU ETS-a za pomorstvo, kako bi podržale primjenu čistih tehnologija i održivih goriva.
Evropski brodovlasnici već predstavljaju 44 odsto globalne knjige narudžbina za brodove na održiva goriva. Međutim, Evropa proizvodi samo 10 odsto održivih goriva na globalnom nivou, od čega je manje od 5 odsto namijenjeno pomorskoj upotrebi, dok Azija čini 74 odsto projekata proizvodnje goriva. Bez podrške za premošćavanje ovog jaza, dostupnost goriva neće pratiti ulaganja u flotu.
Pomorski EU ETS prihodi u narednoj deceniji
Evropska komisija priprema reviziju Sistema trgovine emisijama EU, EU ETS, koja se očekuje u julu 2026. godine i kojom će biti uspostavljen okvir za fazu sistema od 2031. do 2040. godine. Ukoliko pomorske emisije ostanu uglavnom stabilne, a cijena ugljenika u prosjeku bude oko 100 eura po dozvoli, brodarski sektor bi doprinosio približno 9 milijardi eura godišnje.
Tokom naredne decenije, to bi značilo oko 90 milijardi eura kumulativnih uplata iz pomorstva u okviru EU ETS-a i predaju približno 900 miliona emisionih dozvola.
Kako bi države članice trebalo da troše taj novac? Prema članu 10, stav 3 Direktive o EU ETS-u, države članice su obavezne da prihode od aukcija ETS-a koriste za podršku energetskoj tranziciji, pri čemu je dekarbonizacija pomorstva izričito navedena. Međutim, Direktiva ne propisuje sektorski podcilj. Države članice mogu raspoređivati prihode za navedene namjene prema sopstvenoj procjeni.
Industrija dobija veoma mali dio nacionalnih prihoda od aukcija. Prema Izvještaju Evropske komisije o tržištu ugljenika za 2025. godinu, samo oko 5 odsto dosadašnjih nacionalnih ETS prihoda potrošeno je na industrijsku dekarbonizaciju.
Dekarbonizacija pomorstva, iako je izričito navedena u Direktivi, gotovo da ne dobija namjensku podršku. Osim Francuske i Estonije, koje su opredijelile posebne ETS prihode za pomorstvo, većina država članica nije namijenila poseban dio prihoda od EU ETS-a za ovaj sektor.
Revizija EU ETS-a predstavlja priliku da se taj jaz zatvori. U okviru revizije Direktive o EU ETS-u trebalo bi uvesti zakonsku obavezu za države članice EU da najmanje dio svojih ETS prihoda namijene za prihvatanje i dostupnost održivih goriva, kao i održivih tehnologija. To bi pomoglo da se EU ETS pretvori u stvarni instrument energetske tranzicije sektora.
Naša nova analiza pokazuje da brodarstvo ukupno doprinosi do 9 milijardi eura godišnje budžetima EU i država članica. Potrebno je da se ti prihodi ulažu u energetsku tranziciju sektora. Predstojeća revizija EU ETS-a, očekivana u julu, prilika je da se od država članica zahtijeva da taj novac na nacionalnom nivou koriste za premošćavanje razlike u cijeni, podršku dostupnosti održivih goriva i projektima čistih tehnologija, istakli su iz European Shipowners, ECSA.
Podsjetimo, European Shipowners, ECSA, i Airlines for Europe, A4E, takođe su zajednički pozvali Evropsku komisiju da ubrza dekarbonizaciju pomorskog i avio-sektora usmjeravanjem EU i nacionalnih prihoda od EU ETS-a ka ulaganjima u održiva goriva i čiste tehnologije.
Izvor: safety4sea.com
