Izvor fotografije: Institut za biologiju mora
Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.
Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.
,,Plankton je „nevidljivi svijet“ mora, ali bez njega nema ni života kakav poznajemo. Planktonske zajednice čine bakterioplankton, fitoplankton, zooplankton i ihtioplankton, četiri povezane grupe organizama koje funkcionišu kao jedinstven i dinamičan sistem. Fitoplankton, mikroskopske alge, fotosintezom proizvodi organsku materiju i kiseonik i predstavlja osnovu morskog lanca ishrane. Zooplankton, sitni životinjski organizmi, prenosi energiju ka višim trofičkim nivoima, uključujući ribe, pa direktno utiče na produktivnost mora. Bakterioplankton razgrađuje organsku materiju i omogućava recikliranje hranljivih materija, održavajući kruženje materije u ekosistemu. Ihtioplankton, riblja jaja i larve, govori nam o uspješnosti mriješćenja i reproduktivnom potencijalu ribljih populacija.
Istraživanja planktona u Boki Kotorskoj imaju dugu tradiciju. Počinju krajem XIX vijeka, a nastavljaju se istraživanjima druge polovine tridesetih godina XX vijeka. Sistematsko i kontinuirano proučavanje planktona dobija pun zamah osnivanjem Instituta za biologiju mora 1964. godine, kada se uspostavlja dugoročni program istraživanja zooplanktona, kako u Boki Kotorskoj, tako i u otvorenim vodama južnog Jadrana. Značajan doprinos Instituta u tom periodu postavio je osnovu za razumijevanje sastava i sezonske dinamike zooplanktona u zalivu. U novijem periodu detaljno je analizirana struktura mezozooplanktona, sezonske promjene i uticaj hidrografskih uslova na njegovu distribuciju.
Paralelno, istraživanja fitoplanktona u Crnoj Gori, posebno u Boki Kotorskoj, započela su početkom 1970-ih i kontinuirano se nastavljaju do danas. Fokus se tokom decenija pomjerao od osnovnih analiza sastava i sezonske dinamike ka savremenim temama, poput ekoloških promjena, cvjetanja štetnih algi (HAB), toksičnih i potencijalno toksičnih vrsta, obrazaca biodiverziteta i uticaja antropogenih i klimatskih faktora. Posebno su važna istraživanja vrsta koje mogu proizvesti biotoksine, jer kontaminacija školjki i drugih organizama može predstavljati rizik za marikulturu i zdravlje ljudi, dok masovna cvjetanja mogu poremetiti ekološku ravnotežu i smanjiti koncentraciju kiseonika u vodi.
Poseban segment posljednjih decenija odnosi se na meduze i druge želatinozne organizme, čija se pojava i povremena „cvjetanja“ sve češće registruju u Jadranu. Danas su planktonska istraživanja sastavni dio savremenog sistema praćenja stanja mora, uključujući zahtjeve Okvirne direktive o morskoj strategiji i redovni državni monitoring.
Plankton, kao osjetljiv i brz indikator promjena, ostaje jedno od ključnih istraživačkih polja Instituta i važan alat za razumijevanje i zaštitu morskih ekosistema’’, saopštili su iz Instituta za biologiju mora.
Izvor: Radio Kotor
