Ranije aktivni oficir Mornarice Vojske Crne Gore i kapetan korvete, a danas ugledni stručnjak za hidrografiju, mr. Branislav Gloginja, svoju karijeru odredio je postdiplomskim studijama na University of Southern Mississippi (USM), koji se nalazi u okviru NASA Stennis svemirskog centra (New Orleans, SAD).
Na tom univerzitetu stekao je i zvanje magistra hidrografskih nauka (kao prvi stručnjak iz Crne Gore sa tim akademskim stepenom). A, sa diplomom hidrografa “A“ kategorije, najvišeg zvanja koje dodjeluje Međunarodna hidrografska organizacija IHO, otvorio je “kapije svijeta” pa danas svoja znanja primjenjuje globalno, na svim merdijanima…
Ovom prilikom, specijalno za pomorstvo.info, govori o svom profesionalnom putu, hidrografiji, njenom značaju i drugim srodnim temama…
…
Vaš put prema akademskim vrhovima iz oblasti hidrografije počeo je još dok ste bili aktivni oficir (kapetan korvete) u Mornarici Vojske Crne Gore. Kako je do toga došlo, šta je tome prethodilo i sa kojim novim vještinama ste se susretali tokom postdiplomskih studija iz oblasti hidrografije?
Moj profesionalni put prema hidrografiji nije bio unaprijed planiran, već je nastao kao spoj ljubavi prema mouru i želji da Crna Gora razvije sopstvene stručne kapacitete u oblasti koja je za svaku pomorsku državu od strateškog značaja, a to je hidrografija. Tokom službe u Mornarici Vojske Crne Gore prošao sam različite dužnosti i imao priliku da iz prve ruke vidim koliko su more i bezbjednost plovidbe važni za jednu državu. Međutim, istovremeno sam shvatio da iza svakog sigurnog uplovljavanja broda, svake pomorske karte i svake navigacione odluke stoji ogroman posao koji većina ljudi nikada ne vidi.
Mnogi znaju šta radi kapetan broda, ali znatno manje ljudi zna šta radi hidrograf. Iskreno, ni ja tada nijesam mogao pretpostaviti da će me upravo ta profesija odvesti od Boke Kotorske do američkih univerziteta, međunarodnih istraživačkih projekata i okeana širom svijeta.
Počeo sam da proučavam oblast koja objedinjuje geodeziju, okeanografiju, kartografiju, navigaciju, informatiku i istraživanje morskog dna. Vrlo brzo sam shvatio da se radi o jednoj od tehnološki najnaprednijih i najodgovornijih profesija u pomorskom svijetu.
U periodu nakon obnavljanja nezavisnosti Crna Gora nije raspolagala sa stručnim kadrom i opremom, kao što je npr. raspolagala susjedna Hrvatska sa Hrvatskim hidrografskim institutom, niti je bila članica Međunarodne hidrografske organizacije (IHO).
Zato je od 2009. godine postojala jasna potreba za razvojem hidrografske djelatnosti u Crnoj Gori, uključujući jasnu potrebu sa školovanjem nepohodnog kadra koji bi mogao vršiti hidrogafske premjere prema standardima IHO-a, kao i opremanje neophodnim sredstvima ya premjere, obradu podataka i izradu pomorskih karata i nautičkih publikacija.
Prelomni trenutak dogodio se kada sam dobio priliku da budem upućen na školovanje u Sjedinjene Američke Države.
Zahvaljujući saradnji Ministarstva odbrane Crne Gore, Ambasade SAD i Kancelarije za odbrambenu saradnju u Podgorici, a na osnovu dotašnje saradnje na polju specijalizovanih vojnih premjera na moru u vidu pronalaženja i obilježavanja neeksplodiranih ubojnih sredstava iz Prvog i Drugog svjetskog rata, izabran sam za odlazak na međunarodno priznate hidrografske obuke IHO CAT B u okviru američke Hidrografske službe NAVOCEANO u Centru za obuku u Gulfportu, Misisipiju.
Za mene, to je bila velika čast da kao prvi oficir iz Crne Gore dobijem ovu šestomjesečnu obuku i ulazak u svijet hidrografije “na velika vrata”.
Kada sam prvi put stigao u NAVOCEANO, bio sam svjestan da ulazim u instituciju čije podatke koriste mornarice i istraživači širom svijeta. Za oficira iz male države poput Crne Gore to je bilo i uzbudljivo i pomalo zastrašujuće iskustvo.
Tamo sam prvi put radio sa tehnologijama koje se koriste u najvećim svjetskim mornaricama i istraživačkim centrima. Kurs sam završio kao najbolji polaznik generacije, što je za mene predstavljalo veliku čast, ali i potvrdu da znanje i posvećenost mogu da prevaziđu razlike između velikih i malih država.
Nakon toga uslijedio je možda najznačajniji korak u mom akademskom razvoju – postdiplomske studije iz hidrografskih nauka na University of Southern Mississippi, Odsjek za hidrografiju i okeanografiju. Koliko je bitna hidrografija i okeanografija u SAD je dovoljan primjer da se ovaj odsjek nalazi u NASA Stennis Space Centre.
Taj univerzitet predstavlja jedan od najpoznatijih svjetskih centara za obrazovanje hidrografa i okeanografa. Studijski program bio je izuzetno zahtjevan jer je spajao teorijska znanja sa intenzivnim praktičnim radom na moru.
Tokom studija susreo sam se sa čitavim nizom novih disciplina i tehnologija: (multibeam i singlebeam hidrografskim premjerima, side-scan sonarima, sub-bottom profilerima, satelitskom geodezijom, autonomnim podvodnim plovilima, autonomnim plovilima opremljenim za hidrografske premjere, sa GNSS sistemima visoke preciznosti, okeanografijom, geofizičkim istraživanjima, digitalnom kartografijom, elektronskim navigacionim kartama (ENC), bazama prostornih podataka, upravljanjem kvalitetom hidrografskih podataka…)
Za ljude koji nijesu iz struke možda je najlakše objasniti da današnji hidrograf mora istovremeno biti pomorac, geodeta, kartograf, informatičar, matematičar, i istraživač. Studije su mi otvorile potpuno novu perspektivu o tome koliko je hidrografija važna za savremeni svijet. Prije toga sam je posmatrao prvenstveno kroz bezbjednost plovidbe i segment vojnih premjera.
Nakon školovanja postalo mi je jasno da je hidrografija osnova za razvoj luka, podmorskih energetskih sistema, telekomunikacionih kablova, zaštitu životne sredine, pomorsku arheologiju, offshore industriju i nacionalnu bezbjednost.
Po završetku studija stekao sam međunarodno priznatu kvalifikaciju hidrografa A kategorije prema standardima Međunarodne hidrografske organizacije i zvanje magistra hidrografskih nauka, prvog u Crnoj Gori. To je, inače, najviši međunarodni stručni nivo u ovoj oblasti i predstavlja kvalifikaciju koja je priznata širom svijeta.
Međutim, najveća vrijednost tog školovanja nije bila diploma na zidu, nego znanja, iskustva i međunarodni kontakti koje sam kasnije mogao da prenesem u Crnu Goru kroz razvoj hidrografske službe, međunarodne projekte, obuku mlađih kolega i saradnju sa institucijama iz SAD, Norveške, Južne Koreje, Hrvatske, Italije i drugih država.
Hidrografija je mnogo više od profesije. To je spoj nauke, tehnologije, istraživanja i avanture. Malo je zanimanja koja vam mogu omogućiti da jednog dana radite na mapiranju dna Jadranskog mora, a već sljedećeg učestvujete u međunarodnom istraživanju na drugom kraju svijeta.
Max van Norden, koordinator Master studija na University of Southern Mississippi (USM), prilikom uručenja master diploma vašoj generaciji posdiplomaca, ovako je govorio:”…Hidrografi su najtraženije zanimanje u globalnoj off shore industriji. Sve što koristimo u životu – od mobilnih telefona, odjeće, hrane, automobila, sve se to uvozi i prevozi teretnim brodovima preko okeana i mora. Vaša istraživanja i sakupljeni podaci su temelj svakodnevnog života kakav ljudi širom svijeta poznaju”… Da li bi nešto dodali ovom zapažanju i koliko javnost (strana i domaća) zna o važnosti vaše struke?
Profesor van Norden je time precizno objasnio zašto je hidrografija važna. Međutim, rekao bih da danas njena uloga prevazilazi klasičnu pomorsku navigaciju i da je postala jedan od temelja savremenog društva.
Dok ljudi koriste mobilni telefon, internet, električnu energiju ili kupe proizvod koji je stigao iz drugog dijela svijeta, rijetko razmišljaju da se ispod mora nalaze hiljade kilometara optičkih kablova, gasovoda, naftovoda i pomorskih ruta koje omogućavaju funkcionisanje moderne civilizacije. 97% internet saobraćaja na planeti ide pomorskim kablovima.
Danas je gotovo nemoguće pronaći ozbiljan pomorski projekat koji ne počiva na hidrografskim podacima. Od razvoja luka i marina, preko podmorskih kablova i energetskih sistema, pomorske arheologije, razvoja plave ekonomije, pa sve do zaštite životne sredine i nacionalne bezbjednosti – svuda se u pozadini nalaze hidrografi i podaci koje oni prikupljaju.
Bez kvalitetnih hidrografskih podataka nije moguće planirati izgradnju luka, marina, podmorskih energetskih sistema ili zaštitu osjetljivih morskih ekosistema. Takođe, klimatske promjene dodatno povećavaju značaj hidrografije jer omogućavaju praćenje promjena nivoa mora, erozije obale, promjena u morskim strujama i temperaturi mora i okeana.
Problem je što se značaj hidrografije najčešće primijeti tek kada podataka nema ili kada se dogodi pomorska nesreća. Upravo zato naš posao često ostaje nevidljiv javnosti, iako njegove rezultate svakodnevno koristi praktično svaki stanovnik planete.
Imali ste priliku da budete član istraživačke ekipe sa USM, opremljenoj sonarima, magnetnim detektorima i sab-botom profajlerima, a pratila vas je globalna TV mreža National Geographic, i James Delgado, čuveni američki pomorski arheologom i istoričar. Za čim ste tragali u koliko uspješno?
To je bez dileme jedno od najuzbudljivijih iskustava u mojoj profesionalnoj karijeri i projekat koji mi je pokazao koliko hidrografija može da bude mnogo više od nauke o moru, dubinama i navigaciji.
Moram priznati da tada nisam mogao ni zamisliti da će projekat na kojem učestvujem jednog dana završiti u udžbenicima, dokumentarnim filmovima i istorijskim arhivama SAD, a to se desilo!
Naime, kao student master studija iz hidrografskih nauka na University of Southern Mississippi imao sam privilegiju da budem dio istraživačkog tima koji je tragao za ostacima broda „Clotilda“, posljednjeg poznatog broda koji je 1860. godine ilegalno doveo porobljene Afrikance u Sjedinjene Američke Države.
Iako je trgovina robljem već tada bila zabranjena, organizovana je tajna ekspedicija čiji su tragovi nakon iskrcavanja ljudi namjerno uništeni spaljivanjem broda.
Više od jednog vijeka niko nije znao gdje se olupina nalazi. Upravo zato ovaj projekat nije bio samo naučno istraživanje. Bio je to pokušaj da se pronađe fizički dokaz jednog važnog i bolnog dijela američke istorije.
Potraga je imala istorijski, arheološki, sociološki i ljudski značaj jer su potomci ljudi sa Clotilde i danas dio zajednice Africatown u Alabami. Koristili smo najsavremenije tehnologije koje se inače primjenjuju u offshore industriji i hidrografskim premjerima širom svijeta…
Jednostavno rečeno, koristili smo tehnologiju koja omogućava da „vidimo“ ono što ljudsko oko ne može. Dok običan posmatrač vidi samo površinu rijeke ili mora, hidrograf pomoću ovih instrumenata može da rekonstruiše čitav podvodni pejzaž.
Posebnu težinu projektu dali su National Geographic i James Delgado, jedan od najpoznatijih svjetskih pomorskih arheologa. Rad sa takvim stručnjacima predstavljao je izuzetno iskustvo.
Za mladog hidrografa iz Crne Gore to je bila prilika da učestvuje u projektu koji će kasnije privući pažnju svjetske javnosti. Kasnija istraživanja dovela su do potvrđivanja identiteta olupine, a lokalitet je postao dio nacionalne istorijske baštine SAD.
Ono što sam naučio kroz taj projekat jeste da hidrografija nije samo alat za crtanje pomorskih karata. Ona pomaže da pronađemo izgubljene brodove, istražimo podvodnu kulturnu baštinu, razumijemo istorijske događaje i sačuvamo priče koje bi inače ostale zauvijek skrivene ispod vode i sedimenta.
Kada danas govorim mladim ljudima o hidrografiji, često upravo ovaj projekat koristim kao primjer. Mnogi zamišljaju da hidrograf samo mjeri dubine, a u stvarnosti možete jednog dana raditi na istraživanju podmorskih kablova u Sjevernom moru, a već sljedećeg učestvovati u otkrivanju istorijske olupine koja mijenja razumijevanje jednog dijela svjetske istorije.
Kakva su bila vaša iskustva tokom angažovanja u Sektoru za hidrografiju i okeanografiju Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore? Kakva batimetrijska ispitivanja (metode i tehnike premjera dubina) ste radili i u kojim djelovima crnogorskog akvatorijuma?
Kada danas pogledam period proveden u Sektoru za hidrografiju i okeanografiju Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore, mogu reći da ga ne doživljavam samo kao posao, već kao svojevrsnu misiju izgradnje moderne crnogorske hidrografske službe.
U vrijeme kada sam glavni hidrograf Crne Gore, hidrografija je za većinu građana bila gotovo nepoznata djelatnost. Malo ko je znao šta radi hidrograf, kako nastaju pomorske karte ili koliko je znanja, opreme i međunarodne saradnje potrebno da bi jedan brod bezbjedno uplovio u luku.
Istovremeno, Crna Gora je kao pomorska država imala potrebu da razvija sopstvene kapacitete i da postane ravnopravan član međunarodne hidrografske zajednice.
Moja prednost bila je činjenica da sam, nakon školovanja u SAD i završetka master studija iz hidrografskih nauka, imao priliku da stečena znanja prenesem u domaći sistem. A, kroz međunarodne projekte, obuke i donacije stvoreni su uslovi da dođu nove generacije hidrografa koji bi nastavili ono što smo započeli…
Moram da napomenem da je značajan dio mog rada bio usmjeren ne samo na izvođenje premjera već i na razvoj kadrova, međunarodnu saradnju, nabavku opreme, modernizaciju procedura i usklađivanje sa svjetskim standardima.
Na operativnom nivou radili smo hidrografske i batimetrijske premjere na velikom dijelu crnogorskog akvatorijuma. Posebna pažnja bila je posvećena Bokokotorskom zalivu (po dijelovima: tivatskom, kotorskom i hercegnovskom zalivu, te barskom akvatorijumu, budvanskom priobalju, području Ade Bojane, Velikoj ulcinjskoj plaži, pojedinim unutrašnjim vodama i jezerskim sistemima, lukama, marinama, pristanima i privezištima
Batimetrija je, prostije rečeno, zapravo „izrada reljefnih karata ispod vode“. Kao što geografi crtaju planine, doline i ravnice na kopnu, hidrografi crtaju podvodni reljef mora.
U početku smo radili sa znatno skromnijom opremom nego što je danas uobičajeno u velikim hidrografskim službama.
Vremenom smo uspjeli da uvedemo moderne multibeam sisteme, side-scan sonare i precizne GNSS uređaje, čime je kvalitet premjera podignut na nivo međunarodnih standarda. U tom periodu počeli da uvodimo savremene metode rada koje su bile standard u razvijenim hidrografskim službama svijeta.
Kao glavni hidrograf Crne Gore imao sam priliku da predstavljam državu u međunarodnim hidrografskim organizacijama i da uspostavljam saradnju sa vodećim svjetskim institucijama.
Bio sam svjestan da ne gradimo samo jednu službu već praktično stvaramo temelje moderne hidrografije u Crnoj Gori. Zbog toga sam svaki međunarodni sastanak, svaku obuku i svaku donaciju posmatrao kao priliku da ostavimo nešto trajno iza sebe.
Dio mog posla nije bio samo stručni rad na premjerima. Podjednako važno bilo je predstavljati Crnu Goru pred međunarodnim partnerima, objašnjavati potrebe naše službe i tražiti načine da obezbijedimo opremu, obuke i školovanje kadrova koje država tada nije mogla sama da finansira.
Kroz saradnju sa Ministarstvom odbrane SAD, Kancelarijom za odbrambenu saradnju i američkom mornaricom realizovana je donacija istraživačkog plovila „Enterprise“ , kao i specijalizovane opreme za istraživanje podvodnih opasnosti i neeksplodiranih ubojnih sredstava. Time su značajno unaprijeđeni operativni kapaciteti za hidrografska istraživanja i bezbjednost plovidbe.
Jedan od najvećih uspjeha bila je saradnja sa Korejskom hidrografskom i okeanografskom agencijom (KHOA). Kroz višegodišnje pregovore i partnerstvo Crna Gora je dobila specijalizovane CARIS softvere za kartografiju i obradu hidrografskih podataka, međunarodne stručne obuke, školovanje novih hidrografa, podršku u razvoju nacionalnih kapaciteta, moderno hidrografsko plovilo „Sejong“, donirano 2022. godine.
Značajnu ulogu imala je i saradnja sa Norveškim hidrografskim servisom (Kartverket), PRIMAR-om, Hrvatskim hidrografskim institutom, Italijanskim hidrografskim institutom i drugim partnerima. Te veze omogućile su da Crna Gora prati najnovije međunarodne standarde i da se postepeno integriše u globalnu hidrografsku zajednicu.
Danas raspolažemo savremenijim plovilima za mjerenja, obučenijim kadrovima, boljom međunarodnom povezanošću i većim ugledom u hidrografskoj zajednici nego prije desetak godina.
Kad govorite o kadrovima u hidrografiji, kakvo je stanje na takozvanom tržištu rada, kako kod nas tako i u svijetu, koliko je ta profesija tražena?
Ova profesija je posljednjih godina postala veoma tražena, širom svijetu, pa i kod nas, pa stručnjaci sve češće nastavljaju karijeru u privatnom sektoru, međunarodnim projektima ili drugim profesionalnim okruženjima.
Za male hidrografske službe, kao što je crnogorska to predstavlja poseban izazov, jer odlaskom iskusnih stručnjaka odlazi i znanje koje se godinama sticalo kroz obrazovanje, praksu i međunarodnu saradnju.
Na žalost, u posljednje vrijeme ovaj sektor je napustio značajan broj kvalitetnih kadrova, što će definitivno otežati očuvanje kontinuiteta rada i dalji razvoj.
Važno je naglasiti da razlozi za takve odluke nijesu uvijek isključivo finansijske prirode.
Na profesionalni put pojedinca mogu uticati i mogućnosti stručnog napredovanja, organizacioni uslovi, način upravljanja, institucionalna podrška, kao i širi društveni i politički ambijent u kojem institucije djeluju. U tom kontekstu treba posmatrati i odlazak ljudi iz službe, koji nije motivisan samo profesionalnim ili materijalnim razlozima.
Crna Gora mora više ulagati ne samo u obrazovanje novih stručnjaka, već i u stvaranje profesionalnog okruženja koje će omogućiti da se postojeći kadar zadrži i razvija.
Jer, budućnost hidrografije ne zavisi samo od moderne opreme, već prije svega od ljudi koji imaju znanje i iskustvo da je koriste. Oprema se može nabaviti, ali stručnost, iskustvo i institucionalna memorija grade se godinama, zbog čega ulaganje u ljude mora ostati jedan od ključnih prioriteta.
U kojoj mjeri je do sada istražen veliki hidrološki potencijal Crne Gore koji postoji? Koje lokacije su ostale nedovoljno istražene? Šta bi taj prirodni resurs mogao da doprinese lokalnim ekonomijama i kako?
Iako je urađeno mnogo, rekao bih da je Crna Gora tek djelimično istražila svoje vodne resurse i da se pred nama nalazi ogroman prostor za nova istraživanja. Pored Jadranskog mora, imamo Bokokotorski zaliv, Skadarsko jezero, Pivsko jezero, brojne rijeke i podvodne kraške izvore koji predstavljaju jedinstvene prirodne fenomene.
Posebno su zanimljivi podvodni izvori u Boki, kao i čuveni Sopot kod Risna, područje Ade Bojane, sedimentni procesi duž obale, podvodna kulturna baština, promjene morskog dna izazvane klimatskim procesima.
Ispod površine mora u Boki krije se čitav spektar izvora, podvodnih vrulja, starih olupina i geoloških fenomena koji još nijesu dovoljno istraženi. Upravo zbog toga vjerujem da će buduće generacije hidrografa imati mnogo posla i mnogo zanimljivih otkrića pred sobom.
Ali, za ozbiljna istraživanja potrebna je moderna oprema, kontinuirano finansiranje i međunarodna saradnja, je ona mogu direktno doprinijeti razvoju turizma, ribarstva, luka, marina, zaštiti obale od erozije, upravljanju prirodnim resursima i privlačenju međunarodnih investicija.
Mada je Sektor za hidrografiju i okeanografiju Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore imao i do sada određene međunarodne kontakte, može li se očekivati da bi ulaskom u EU bile otvorene neke ove partnerske mogućnosti i kakve?
Apsolutno. Smatram da bi ulazak Crne Gore u Evropsku uniju predstavljao jednu od najvećih razvojnih prilika za hidrografiju od obnove nezavisnosti države. Hidrografija je po svojoj prirodi međunarodna djelatnost. More ne poznaje državne granice na način na koji ih poznajemo na kopnu. Pomorske karte, navigacioni sistemi, podaci o morskom dnu, plimama, strujama i podvodnoj infrastrukturi svakodnevno se razmjenjuju između država.
Tokom mog rada u ZHMS-u imao sam priliku da učestvujem u uspostavljanju saradnje sa brojnim međunarodnim partnerima: sa NAVOCEANO i institucijama američke mornarice, Kancelarijom za odbrambenu saradnju SAD, Korejskom hidrografskom i okeanografskom agencijom (KHOA), Italijanskim hidrografskim institutom, Hrvatskim hidrografskim institutom, Norveškim hidrografskim servisom (Kartverket), PRIMAR centrom za elektronske navigacione karte, Međunarodnom hidrografskom organizacijom (IHO)…
Međutim, članstvo u Evropskoj uniji otvorilo bi potpuno novu dimenziju saradnje. Mala država poput Crne Gore teško može sama finansirati sva istraživanja koja su danas potrebna. Zato je međunarodna saradnja od presudnog značaja. Prije svega, Crna Gora bi mogla mnogo aktivnije učestvovati u programima kao što su EMODnet, Copernicus i Horizon Europe.
To nisu samo naučni projekti već višemilionski programi koji omogućavaju nabavku istraživačke opreme, razvoj nacionalnih baza podataka, finansiranje istraživanja i školovanje stručnog kadra.
Posebno je važno što Evropska unija posljednjih godina snažno razvija koncept „Plave ekonomije“. To podrazumijeva održivo korišćenje morskih resursa kroz pomorski transport, ribarstvo, turizam, obnovljive izvore energije, podvodnu infrastrukturu i zaštitu životne sredine.
Za Crnu Goru to znači da bi kvalitetni hidrografski podaci mogli postati direktan generator ekonomskog razvoja. Na primjer: precizna batimetrija omogućava razvoj novih marina i luka, detaljno poznavanje morskog dna olakšava polaganje podmorskih kablova, okeanografska istraživanja pomažu zaštiti obale od klimatskih promjena, podaci o sedimentima koriste se pri zaštiti plaža, podvodna kulturna baština otvara nove mogućnosti za turizam…
Uzgred, evropski programi omogućavaju razmjenu iskustava, doktorske studije, specijalizacije i rad u međunarodnim istraživačkim timovima. Crna Gora je mala država, ali ima izuzetno vrijednu obalu, strateški položaj i značajan pomorski potencijal.
Uz podršku evropskih institucija, taj potencijal mogao bi biti mnogo bolje iskorišćen nego danas. Vjerujem da bi članstvo u EU omogućilo da se potencijal crnogorske obale i mora mnogo bolje iskoristi nego što je to danas slučaj.
Gdje vas je do sada vodio profesionalni put, koje dijelove svijeta ste obišli i obilazite? Kakva istraživanja radite, u kojim timovima i ko su “naručioci” tih istraživanja?
Hidrografija je jedna od rijetkih profesija koja vam omogućava da istovremeno budete naučnik, istraživač i pomorac. Jedna od ljepota ove profesije jeste što vam se kolege nalaze na svim kontinentima.
Nekada doručkujete sa Norvežanima, ručate sa Britancima, a veče provedete sa kolegama iz Južne Afrike;SAD-a ili Brazila, radeći svi zajedno na istom projektu.
Imao sam priliku da učestvujem u međunarodnim projektima, naučnim istraživanjima i offshore operacijama širom svijeta od Paname i Havaja, preko dalekog Svalbarda na sjeveru, Južne Amerike i Južne Afrike u samo nekoliko mjeseci.
Danas u međunarodnoj offshore industriji radim na projektima koji uključuju istraživanje morskog dna, trasiranje podmorskih kablova, istraživanja za energetske projekte, multibeam kartiranje, offshore geofizičke projekte, straživanja za razvoj obnovljivih izvora energije…
Naručioci takvih istraživanja danas mogu biti energetske kompanije, telekomunikacioni operateri, državne institucije, hidrografske službe i kompanije koje razvijaju offshore projekte.
Timovi su međunarodni i okupljaju hidrografe, okeanografe, geologe, geodete, GIS stručnjake, inženjere i pomorce.Takvo okruženje omogućava stalno usavršavanje i razmjenu iskustava sa najboljim stručnjacima iz svijeta.
Nalazimo se u sred svjetske bezbjednosne krize, možda najveće od Drugog svjetskog rata. Koliko danas u tim okolnostima hidrografija pomaže da se pronađu i preporuče bezbjedne morske i okeanske rute, sigurne za međunarodni pomorski transport?
Više nego ikada. Mnogi ljudi danas podrazumijevaju da će roba, energenti ili internet uvijek stići do njih, ali iza toga stoji složen sistem pomorske infrastrukture čija sigurnost velikim dijelom zavisi upravo od kvalitetnih hidrografskih podataka.
Kao što je poznato, preko 80% svjetske trgovine odvija se morskim putem. U vremenu ratova, geopolitičkih tenzija i ugroženih transportnih koridora, precizni hidrografski podaci postaju pitanje nacionalne i globalne bezbjednosti. Hidrografija omogućava izbor sigurnih ruta, zaštitu podmorske infrastrukture, planiranje alternativnih koridora, bezbjedan ulazak brodova u luke, efikasno reagovanje u kriznim situacijama, zaštitu podmorskih komunikacionih kablova, zaštitu energetskih sistema na moru.
Posljednjih godina svijet je postao svjestan koliko su podmorski kablovi, gasovodi i energetska infrastruktura ranjivi. Upravo zato hidrografski podaci imaju sve veći strateški značaj. Zato se često kaže da pomorci vide more na površini, a hidrografi ono što se nalazi ispod nje. U današnjem svijetu i jedno i drugo podjednako je važno.
“Ono što ćete vi svakodnevno raditi ima direktan uticaj na sigurnost miliona ljudi” rekao je vašoj klasi kapetan US bojnog broda inače bivši student istog Univerziteta na kome ste magistrirali. Postoji li u vašoj stručnoj zajednici taj kolektivni duh, osjećaj važnosti koji je on očito najstojao da istakne?
Apsolutno. Možda nikada nećemo upoznati ljude koji koriste rezultate našeg rada, ali znamo da greška od nekoliko metara na karti može imati ozbiljne posljedice.
Upravo zato među hidrografima postoji snažan osjećaj profesionalne odgovornosti. Svaki podatak mora biti provjeren, svako mjerenje potvrđeno, a svaki rezultat usklađen sa međunarodnim standardima.
Kad izrađujete pomorsku kartu ili planirate premjer, svjesni ste da će se na te podatke oslanjati kapetani brodova, pomorske kompanije, mornarice, istraživačke institucije i državne službe širom svijeta. To stvara poseban profesionalni ponos, ali i veliku odgovornost jer iza svakog podatka mogu stajati ljudski životi, zaštita životne sredine i bezbjednost pomorskog saobraćaja.
Živite često “na više mjesta u isto vrijeme”. Može li se to nazvati samo metaforom ili stvarnim stanjem stvari? I, konačno, je li vam, bez obzira na raširenu mapu svijeta, “sidrište i sigurna luka” u Boki Kotorskoj?
Pomalo i jedno i drugo. Savremena offshore industrija podrazumijeva rad na različitim kontinentima, u različitim vremenskim zonama i na projektima koji traju mjesecima. Danas nije neobično da jedan projekat planirate iz Evrope, realizujete na drugom kontinentu, a podatke obrađujete u saradnji sa timovima iz više država.
Dešava se da u toku jedne godine radite u Evropi, Africi, Americi ili na okeanu između njih. Takav način života donosi mnogo profesionalnih izazova, ali i priliku da upoznate različite kulture, tehnologije i pristupe radu.
Dešavalo se da u istom mjesecu budem u Norveškoj, Južnoj Africi i na sred Atlantika. Tada zaista imate osjećaj da živite na nekoliko mjesta odjednom. U tom smislu čovjek zaista živi na više mjesta odjednom.
Ali, bez obzira gdje me posao odvede, Boka Kotorska ostaje moja referentna tačka. Tu sam napravio prve korake kao pomorac, oficir i hidrograf. Tu su porodica, prijatelji i uspomene koje me uvijek vraćaju kući.
Ako bih morao da upotrebim pomorski izraz, onda bih rekao da su mnoga mjesta širom svijeta bile moje privremene luke, ali je Boka uvijek ostala moje sidrište, sigurna luka i mjesto kojem se uvijek vraćam…
Razgovarao: Nikola Vlahović, pomorstvo.info
