Izvor fotografije: Centar za arheologiju UCG
Centar za arheologiju Instituta za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije Univerziteta Crne Gore (UCG), u saradnji sa francuskim stručnjacima za podvodnu arheologiju i istoriju pomorstva, kao i ekipom Sektora za hidrografiju Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore (ZHMS), došao je do značajnog otkrića. Nakon višedecenijske neizvjesnosti, identifikovana je olupina drvenog ratnog broda koja se nalazi u barskom podmorju.
Ostaci nepoznatog drvenog jedrenjaka otkriveni su sredinom devedesetih godina prošlog vijeka, tokom snimanja televizijske serije „Podvodni svijet Crne Gore“. Olupina se nalazi približno jednu nautičku milju jugozapadno od rta Volujica, na dubini od oko 50 metara.
Tokom naredne tri decenije nije bilo pouzdanih podataka o identitetu broda. Među pretpostavkama se izdvajala mogućnost da je riječ o turskom plovilu koje je potonulo tokom nevremena za vrijeme Veljeg rata, vođenog između Knjaževine Crne Gore i Osmanskog carstva od 1876. do 1878. godine.
Međutim, nova istraživanja donijela su drugačiji odgovor. Zahvaljujući detaljnom snimanju lokaliteta pomoću multibeam sonara, dobijen je precizan trodimenzionalni prikaz olupine, uključujući njene dimenzije. Poređenjem tih podataka sa dokumentacijom iz francuskih arhiva utvrđeno je da je riječ o francuskoj topovnjači „Aigrette“, izgrađenoj 1855. godine.
Ratni brod namijenjen plitkim vodama
„Aigrette“ je pripadala klasi „Étincelle“, seriji od 12 manjih drvenih topovnjača koje je francuska mornarica gradila u Le Avru sredinom 19. vijeka. Ovi brodovi bili su posebno projektovani za operacije u plitkim vodama, duž sjeverne obale Crnog mora i u području delte Dunava, tokom Krimskog rata, u kojem su evropske sile, zajedno sa Osmanskim carstvom, ratovale protiv Rusije.
Topovnjače ove klase imale su deplasman od 350 tona, dužinu od 43,9 metara, širinu od 7,8 metara i gaz od 3,2 metra. Pored dva jarbola sa jedrima, posjedovale su i parnu mašinu Creusot snage 400 konjskih snaga.
Njihovo naoružanje činila su četiri teška topa glatke cijevi kalibra 194 milimetra, namijenjena prvenstveno za bombardovanje obalnih utvrđenja, kao i 20 manjih topova sa olučenim cijevima. Svaki brod imao je posadu od 78 članova.
Nakon završetka Krimskog rata 1856. godine i pobjede savezničkih snaga nad Rusijom, veći dio ovih topovnjača premješten je na druge zadatke širom francuskih posjeda i područja djelovanja na Mediteranu. Tako je i „Aigrette“ stigla na Jadran, gdje je naredne tri godine obavljala patrolne zadatke.
Eksplozija kotla odnijela devet života
Sudbina broda okončana je 17. avgusta 1859. godine, kada je tokom jedne od misija u blizini Bara došlo do eksplozije parnog kotla. Havarija je dovela do potonuća topovnjače, a u nesreći je život izgubilo devet članova posade.
U to vrijeme područje barske obale nalazilo se pod vlašću Osmanskog carstva, zbog čega su informacije o okolnostima stradanja francuskog ratnog broda ostale slabo poznate na ovim prostorima. To djelimično objašnjava i zašto identitet olupine, pronađene kod Volujice prije oko tri decenije, do sada nije bio razjašnjen.
Najnoviji rezultati istraživanja crnogorskih i francuskih stručnjaka sada su značajno približili odgovor na ovu istorijsku zagonetku.
Podvodni arheolog dr Darko Kovačević, rukovodilac Centra za arheologiju Instituta za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije UCG, kazao je za „Vijesti“ da su precizna sonarска snimanja, utvrđivanje dimenzija olupine i analiza francuskih arhivskih dokumenata pokazali sa visokim stepenom pouzdanosti da je riječ upravo o topovnjači „Aigrette“.
Ipak, konačna potvrda očekuje se nakon naredne faze istraživanja, tokom koje će ronilački tim detaljno pregledati olupinu. Arheolozi se nadaju da će na ostacima trupa, naoružanja ili brodske opreme pronaći natpis ili neki drugi materijalni trag koji bi nedvosmisleno potvrdio identitet broda.
Ukoliko se to potvrdi, olupina kod Bara dobiće i definitivno mjesto u pomorskoj istoriji Jadrana, a višedecenijska misterija biće konačno razriješena.
Izvor: Feral Bar
