Izvor fotografije: Shutterstock.com
Hiljadama godina, Euphrates je bio jedna od najvažnijih rijeka u ljudskoj istoriji. Podržao je neke od najranijih civilizacija svijeta i postao jedno od ključnih obilježja drevne Mesopotamije. Novo istraživanje sada sugeriše da je porijeklo ove rijeke bilo mnogo složenije nego što se ranije mislilo. Naučnici su pronašli dokaze da je Euphrates nastao kao dva odvojena riječna sistema, koja su se kasnije spojila i formirala rijeku koju poznajemo danas.
Studija, koju je vodio Andrew S. Madof i koja je objavljena u Nature Geoscience, prati razvoj rijeke tokom miliona godina. Istraživači navode da nalazi pokazuju kako su tektonske sile, klimatske promjene i dramatične promjene u području Mediterana oblikovale jedan od najvažnijih vodotoka zapadne Azije.
Dvije drevne rijeke oblikovale su pejzaž
Istraživači su identifikovali dvije velike praistorijske rijeke koje nazivaju Palaeo-Karasu i Palaeo-Murat. Ove rijeke tekle su odvojeno preko područja današnje istočne Turske tokom kasnog miocena, prije više od pet miliona godina.
Koristeći geološko mapiranje, seizmičke podatke i kompjutersko modeliranje, tim je povezao ove drevne rijeke sa velikim naslagama sedimenta zakopanim ispod djelova istočnog Mediterana. Dokazi sugerišu da su obje rijeke nekada tekle prema jugozapadu, ka Mediteranu, a ne prema jugoistoku, ka Persijskom zalivu, kao što danas teče savremeni Euphrates.
Istraživači su utvrdili da se Palaeo-Karasu protezao više od 1.370 kilometara, odnosno 851 milju, dok je Palaeo-Murat bio dug gotovo 2.000 kilometara, odnosno 1.243 milje. U to vrijeme, rijeke su tekle približno paralelno i odvodnjavale velike djelove Anadolije.
Kriza u Mediteranu promijenila je riječne sisteme
Ključna prekretnica dogodila se tokom Mesinske krize saliniteta, između približno 5,97 i 5,33 miliona godina. U tom periodu, veze između Atlantskog okeana i Sredozemnog mora postale su ograničene, zbog čega su se veliki djelovi mediteranskog basena isušili.
Istraživači vjeruju da je ovaj dramatični događaj snizio nivo mora i primorao rijeke širom regiona da dublje usijecaju pejzaž. Palaeo-Karasu i Palaeo-Murat reagovale su tako što su prenosile ogromne količine vode i sedimenta prema djelimično isušenom Mediteranu.
Studija sugeriše da su ove drevne rijeke stvorile masivne sedimentne akumulacije poznate kao Handere i Nahr Menashe formacije. Naučnici navode da razmjera ovih naslaga ukazuje na snažne riječne sisteme sposobne da prenose velike količine sedimenta na velike udaljenosti.
Rasjedi i izdizanje tla preusmjerili su rijeke
Istraživanje pokazuje da je tektonska aktivnost postepeno mijenjala pravce ovih rijeka. Pomjeranje rasjeda i izdizanje tla širom istočne Anadolije izmijenili su pejzaž i više puta preusmjeravali vodene tokove.
Prvo veliko preusmjeravanje dogodilo se kada je Palaeo-Murat skrenuo prema istoku. Kasnije je i Palaeo-Karasu promijenio tok i spojio se s njim. Te promjene su na kraju stvorile ranu verziju rijeke Euphrates. Dodatna prilagođavanja pejzaža nastavila su se milionima godina prije nego što je konačno nastala savremena rijeka.
Prema istraživačima, savremeni Euphrates vjerovatno je dostigao današnji oblik prije oko 1,6 miliona godina. Do tada su se dva drevna riječna sistema spojila u jednu rijeku koja teče prema Persijskom zalivu.
Drevni susjedi: Euphrates i Nile
Jedan od iznenađujućih nalaza studije odnosi se na vezu između praistorijskog Euphratesa i Nilea.
Istraživači su rekonstruisali pejzaž zapadnog dijela Mediterana onako kako je izgledao prije oko 5,35 miliona godina. Njihov model sugeriše da su praistorijski Euphrates i praistorijski Nile u jednom trenutku možda bili udaljeni manje od 25 kilometara, odnosno 15,5 milja. Ako je to tačno, to bi predstavljalo najmanju poznatu udaljenost između ova dva velika riječna sistema u istoriji Zemlje.
Rekonstrukcija takođe prikazuje dramatično drugačiji mediteranski region. Područja koja su danas pod vodom možda su tada bila izložena suva kopna, dok su se močvare i jezera prostirali preko djelova Anadolije.
Novi pogled na istorijsku rijeku
Istraživači zaključuju da Euphrates nije nastao kao jedna rijeka. Umjesto toga, razvijao se kroz dug niz geoloških događaja koji su uključivali dvije odvojene rijeke, pomjeranje tektonskih ploča i velike promjene u životnoj sredini.
Nalazi pružaju novi uvid u prirodnu istoriju rijeke koja je kasnije postala ključna za razvoj ljudske civilizacije. Rekonstruišući duboku prošlost Euphratesa, studija nudi jasniju sliku o tome kako su geološke sile oblikovale pejzaže koji će kasnije podržati neke od najranijih gradova i društava na svijetu.
Izvor: greekreporter.com
